Rektosel ve Enterosel Tedavisi
Rektosel ve enterosel, pelvik tabanı destekleyen kas ve bağ dokularının zayıflaması sonucunda gelişebilen pelvik organ sarkmalarıdır.
Rektosel, rektumun ön duvarının vajenin arka duvarına doğru bombeleşmesidir. Halk arasında vajen arka duvarı veya bağırsak sarkması olarak da ifade edilebilir.
Enterosel ise ince bağırsakların ve karın zarının vajenin üst veya arka bölümüne doğru sarkmasıdır. Özellikle daha önce rahmi alınmış kadınlarda vajen tepe noktası sarkmasıyla birlikte görülebilir.
Rektosel ve enterosel tek başına olabileceği gibi rahim sarkması, sistosel veya vajen tepe noktası sarkması gibi diğer pelvik organ prolapsuslarıyla birlikte de görülebilir.
Her rektosel veya enterosel ameliyat gerektirmez. Tedavi; sarkmanın derecesine, hastanın şikayetlerine, bağırsak fonksiyonlarına, yaşına, cinsel yaşamına ve genel sağlık durumuna göre kişiye özel olarak planlanır.
Rektosel ve Enterosel Neden Olur?
Pelvik organlar, kaslar ve bağ dokularından oluşan pelvik taban tarafından desteklenir. Bu destek sisteminin zaman içerisinde zayıflaması rektosel veya enterosel gelişimine yol açabilir.
Risk faktörleri arasında;
vajinal doğumlar,
zor veya çok sayıda doğum öyküsü,
ilerleyen yaş,
menopoz,
kronik kabızlık,
uzun süreli ve sık ıkınma,
fazla kilo,
kronik öksürük,
sürekli ağır kaldırma,
daha önce geçirilmiş pelvik cerrahiler,
daha önce rahmin alınmış olması,
pelvik destek dokularında yapısal yatkınlık
yer alabilir.
Rektoselin Belirtileri Nelerdir?
Küçük rektoseller herhangi bir şikayete neden olmayabilir.
Daha belirgin rektosellerde;
vajinada dolgunluk veya baskı hissi,
vajen girişinde ele gelen bir kitle,
dışkılama sırasında zorlanma,
tam boşalamama hissi,
uzun süre ıkınma ihtiyacı,
dışkılamayı tamamlayabilmek için vajene veya perine bölgesine elle destek verme ihtiyacı,
kabızlık,
cinsel ilişki sırasında rahatsızlık veya basınç hissi
gibi belirtiler görülebilir.
Rektoselde tedavinin önemli amaçlarından biri, sarkmaya eşlik eden dışkılama problemlerinin doğru şekilde değerlendirilmesidir.
Enteroselin Belirtileri Nelerdir?
Enterosel de küçük olduğunda herhangi bir belirti vermeyebilir.
Belirgin hale geldiğinde;
vajinada dolgunluk veya baskı hissi,
vajen içerisinde veya girişinde kitle hissi,
pelviste çekilme veya ağırlık hissi,
uzun süre ayakta kalınca şikayetlerin artması,
bel veya kasık bölgesinde rahatsızlık,
cinsel ilişki sırasında rahatsızlık
gibi şikayetler ortaya çıkabilir.
Enterosel özellikle vajenin üst kısmındaki destek kaybıyla birlikte bulunduğunda başka pelvik organ sarkmaları da eşlik edebilir.
Rektosel ve Enterosel Nasıl Değerlendirilir?
Tanı çoğunlukla jinekolojik muayene ile konur.
Muayene sırasında vajen arka duvarındaki sarkmanın derecesi değerlendirilirken rahim, vajen ön duvarı ve vajenin tepe noktası da birlikte incelenir.
Rektoseli bulunan hastalarda;
kabızlık,
dışkılamada zorlanma,
tam boşalamama hissi,
dışkılama sırasında elle destek verme gereksinimi
gibi bağırsak şikayetleri özellikle sorgulanır.
Her hastada ek inceleme gerekli değildir. Ancak dışkılama bozukluğunun belirgin olduğu veya başka bir bağırsak hastalığından şüphelenildiği durumlarda ek değerlendirmeler gerekebilir.
Her Rektosel ve Enterosel Tedavi Edilmeli midir?
Hayır.
Hafif derecede sarkması bulunan ve günlük yaşamını etkileyecek bir şikayeti olmayan hastalarda yalnızca takip yeterli olabilir.
Pelvik organ prolapsusunda tedavi ihtiyacı yalnızca anatomik sarkmanın derecesine göre değil, hastanın yaşam kalitesinin ne kadar etkilendiğine göre belirlenir.
Şikayeti olan hastalarda;
yaşam tarzı düzenlemeleri,
kabızlığın tedavisi,
pelvik taban egzersizleri,
pesser,
veya cerrahi tedavi
seçenekleri değerlendirilebilir.
Kabızlığın Tedavisi Neden Önemlidir?
Kronik kabızlık ve dışkılama sırasında sürekli ıkınma pelvik taban üzerindeki basıncı artırabilir.
Bu nedenle özellikle rektoseli bulunan hastalarda bağırsak düzeninin sağlanması tedavinin önemli bir parçasıdır.
Liften zengin beslenme, yeterli sıvı tüketimi ve gerektiğinde kabızlığa yönelik tedaviler dışkılama sırasında ıkınmayı azaltmaya yardımcı olabilir. ACOG da pelvik organ sarkması bulunan kadınlarda bağırsak hareketlerini kolaylaştırmaya yönelik lif ve sıvı alımının artırılmasını konservatif yaklaşımlar arasında saymaktadır.
Pelvik Taban Egzersizleri
Pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizler özellikle hafif ve orta dereceli sarkmalarda şikayetlerin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Kegel egzersizleri olarak da bilinen bu uygulamalarda pelvik organları destekleyen kasların doğru şekilde çalıştırılması amaçlanır.
Bazı hastalarda pelvik taban fizyoterapisi eşliğinde yapılan egzersizler daha faydalı olabilir.
Pelvik taban egzersizleri ileri derecedeki anatomik sarkmayı tamamen ortadan kaldırmayabilir ancak bazı hastalarda şikayetleri azaltabilir.
Pesser Tedavisi
Pesser, vajina içerisine yerleştirilen ve sarkan pelvik organların desteklenmesine yardımcı olan özel bir aparattır.
Cerrahi istemeyen, ameliyatını ertelemek isteyen veya ameliyat açısından yüksek risk taşıyan bazı hastalarda kullanılabilir.
Pesser kullanımında uygun boyut ve tipin seçilmesi önemlidir. Düzenli kontroller sırasında vajen dokuları ve olası akıntı, tahriş veya kanama gibi sorunlar değerlendirilmelidir.
Pesser, semptomatik pelvik organ sarkmasında cerrahiye alternatif olarak değerlendirilebilen cerrahi dışı tedavi seçeneklerinden biridir.
Rektosel Ne Zaman Ameliyat Edilir?
Rektoselin;
vajinadan belirgin şekilde dışarı çıkması,
günlük yaşamı olumsuz etkilemesi,
belirgin dışkılama güçlüğüne neden olması,
tam boşalamama hissi oluşturması,
dışkılama için sürekli elle destek verme ihtiyacı doğurması,
diğer konservatif tedavilere rağmen şikayetlerin devam etmesi
durumlarında cerrahi tedavi değerlendirilebilir.
Cerrahi kararında yalnızca rektoselin büyüklüğü değil, hastanın şikayetleri ve bağırsak fonksiyonları da dikkate alınmalıdır.
Rektosel Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Rektosel cerrahisinde en sık kullanılan yöntemlerden biri posterior kolporafi, yani vajen arka duvarının onarılmasıdır.
Bu ameliyatta vajinal yoldan vajen arka duvarına ulaşılır. Rektumu destekleyen zayıflamış dokular onarılır ve vajen arka duvarının desteğinin güçlendirilmesi amaçlanır.
ACOG, kolporafinin vajen ön ve arka duvar prolapsuslarının cerrahi tedavisinde kullanılan yöntemlerden biri olduğunu belirtmektedir.
Amaç yalnızca anatomik görünümü düzeltmek değil, mümkün olduğunca hastanın bağırsak ve cinsel fonksiyonlarını da korumaktır.
Enterosel Nasıl Tedavi Edilir?
Enteroselin tedavisi de şikayetlerin derecesine ve eşlik eden diğer prolapsuslara göre planlanır.
Hafif ve belirti vermeyen enterosellerde takip yeterli olabilir.
Belirgin şikayet oluşturan enteroselde pesser veya cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Cerrahi sırasında ince bağırsağın vajen içerisine doğru sarkmasına neden olan kese kapatılır ve vajen tepe noktası gerekli şekilde desteklenir.
Enterosel sıklıkla apikal, yani vajen tepe noktası desteğindeki bozuklukla ilişkili olduğundan cerrahi planlamada yalnızca sarkan bağırsak bölümünün değil, vajenin üst desteğinin de değerlendirilmesi önemlidir.
Rektosel ve Enterosel Birlikte Tedavi Edilebilir mi?
Evet.
Rektosel ve enterosel aynı hastada birlikte bulunabilir. Aynı zamanda sistosel, rahim sarkması veya vajen tepe noktası sarkması da eşlik edebilir.
Bu nedenle cerrahi planlama öncesinde yalnızca vajen arka duvarının değil, pelvik tabanın tamamının değerlendirilmesi önemlidir.
Gerekli hastalarda birden fazla sarkma problemi aynı ameliyat sırasında tedavi edilebilir.
Ameliyat Vajinal Yoldan mı Yapılır?
İzole rektosel onarımı çoğunlukla vajinal yoldan gerçekleştirilebilir.
Enterosel veya vajen tepe noktası prolapsusu gibi ek sorunların bulunduğu hastalarda ise cerrahinin kapsamı değişebilir.
Hastanın durumuna göre;
vajinal cerrahi,
laparoskopik cerrahi,
robotik cerrahi,
veya bazı durumlarda açık cerrahi
yöntemlerinden biri tercih edilebilir.
Pelvik organ prolapsusu ameliyatları vajinal, abdominal veya laparoskopik yaklaşımlarla gerçekleştirilebilir; yöntem hastanın anatomisine ve tedavi hedeflerine göre seçilir.
Rektosel Ameliyatından Sonra Dışkılama Problemleri Düzelir mi?
Rektosel dışkılama güçlüğünün nedenlerinden biri olabilir ancak her kabızlık veya dışkılama problemi rektosele bağlı değildir.
Bağırsak hareket bozuklukları, pelvik taban kaslarının koordinasyon problemleri veya kronik kabızlık gibi başka nedenler de dışkılama sorunlarına yol açabilir.
Bu nedenle cerrahi öncesinde hastanın şikayetlerinin gerçekten rektoselle ilişkili olup olmadığının değerlendirilmesi önemlidir.
Anatomik olarak başarılı bir ameliyat sonrasında bile rektoselden bağımsız bir bağırsak problemi varsa bazı dışkılama şikayetleri devam edebilir.
Rektosel ve Enterosel Tekrarlar mı?
Pelvik organ sarkmaları cerrahi tedavi sonrasında tekrar ortaya çıkabilir.
Tekrarlama riskini;
pelvik destek dokularının yapısı,
başlangıçtaki sarkmanın derecesi,
kronik kabızlık,
sürekli ıkınma,
fazla kilo,
kronik öksürük,
sürekli ağır kaldırma,
eşlik eden diğer pelvik organ sarkmaları
gibi faktörler etkileyebilir.
Ameliyat sonrasında bağırsak düzeninin sağlanması, kabızlığın önlenmesi, uygun kilo kontrolü ve pelvik taban üzerindeki aşırı basıncın azaltılması önemlidir.
Rektosel ve Enteroseli Önlemek Mümkün müdür?
Bu sarkmaların tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir. Ancak pelvik taban üzerindeki uzun süreli basıncı azaltmak riski azaltmaya yardımcı olabilir.
Bu amaçla;
kronik kabızlığın önlenmesi,
dışkılama sırasında aşırı ıkınmadan kaçınılması,
liften zengin beslenme ve yeterli sıvı tüketimi,
uygun kilonun korunması,
kronik öksürüğün tedavi edilmesi,
sürekli ağır kaldırmaktan kaçınılması,
pelvik taban kaslarının güçlendirilmesi
faydalı olabilir.
Kişiye Özel Değerlendirme
Rektosel ve enteroselin derecesi, oluşturduğu şikayetler ve bağırsak fonksiyonları kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, kabızlık ve dışkılama problemleri, cinsel yaşamı, eşlik eden diğer pelvik organ sarkmaları ve daha önce geçirilmiş ameliyatlar birlikte değerlendirilmelidir.
Rektosel veya enteroselde yalnızca takip, bağırsak düzenlemeleri, pelvik taban egzersizleri veya pesser tedavisinin yeterli olup olmadığı ya da cerrahi tedavi gerekip gerekmediği kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından kişiye özel olarak değerlendirilmelidir.