Menopozda Cinsel Sağlık

Menopoz döneminde hormonal değişiklikler yalnızca adet düzenini ve sıcak basmalarını değil, cinsel sağlığı da etkileyebilir.

Östrojen düzeylerinin azalması vajinal ve vulvar dokularda incelme, kuruluk ve hassasiyete neden olabilir. Bunun yanında uyku problemleri, sıcak basmaları, ruh hali değişiklikleri, beden algısı, partner ilişkisi ve genel sağlık durumu da cinsel isteği ve cinsel yaşamı etkileyebilir.

Menopozda cinsel yaşamın değişmesi her kadında aynı şekilde görülmez. Bazı kadınlarda belirgin bir sorun yaşanmazken, bazı kadınlarda cinsel istekte azalma, vajinal kuruluk veya ilişki sırasında ağrı ortaya çıkabilir.

Menopozda Cinsel İstekte Azalma Olur mu?

Evet, bazı kadınlarda menopoz döneminde cinsel istekte azalma görülebilir.

Bunun nedeni yalnızca hormon seviyelerindeki değişiklikler değildir.

Cinsel isteği etkileyebilecek faktörler arasında;

• vajinal kuruluk,

• cinsel ilişki sırasında ağrı,

• sıcak basmaları ve gece terlemeleri,

• uyku bozuklukları,

• yorgunluk,

• stres,

• kaygı veya duygu durum değişiklikleri,

• partner ilişkisi,

• kullanılan bazı ilaçlar,

• kronik hastalıklar

yer alabilir.

Bu nedenle cinsel istekteki azalma değerlendirilirken yalnızca hormon seviyelerine odaklanmak doğru değildir.

Vajinal Kuruluk Neden Olur?

Menopozla birlikte östrojen düzeylerinin azalması vajinal dokuların daha ince, kuru ve hassas hale gelmesine neden olabilir.

Vajinal dokuların esnekliği ve doğal nemi azalabilir.

Buna bağlı olarak;

• vajinal kuruluk,

• yanma,

• hassasiyet,

• kaşıntı,

• cinsel ilişki sırasında sürtünme veya rahatsızlık,

• ilişki sonrasında lekelenme

gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Bu değişiklikler menopozun genitoüriner sendromu olarak adlandırılan tablonun bir parçası olabilir.

Menopozun Genitoüriner Sendromu Nedir?

Menopozun genitoüriner sendromu, östrojen azalmasına bağlı olarak vulva, vajen, üretra ve mesanede ortaya çıkan değişiklikleri ifade eder.

Bu durumda;

• vajinal kuruluk,

• vajinal yanma veya hassasiyet,

• cinsel ilişki sırasında ağrı,

• sık idrara çıkma,

• ani idrar yapma isteği,

• idrar yaparken rahatsızlık,

• tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

görülebilir.

Bu belirtiler tedavi edilmediğinde zaman içerisinde devam edebilir veya bazı kadınlarda daha belirgin hale gelebilir.

Cinsel İlişki Sırasında Ağrı Neden Olur?

Menopoz döneminde cinsel ilişki sırasında ağrı, yani disparoni, en sık vajinal kuruluk ve dokuların elastikiyetinin azalmasıyla ilişkilidir.

Yeterli kayganlığın olmaması sürtünmeyi artırarak ağrıya neden olabilir.

Ancak ilişki sırasında ağrının her zaman yalnızca menopoza bağlı olmadığı unutulmamalıdır.

Pelvik taban kaslarında aşırı kasılma, vulvar hastalıklar, enfeksiyonlar, endometriozis, pelvik organ sarkması veya diğer jinekolojik durumlar da ağrıya neden olabilir.

Bu nedenle yeni başlayan veya devam eden cinsel ilişki ağrısının değerlendirilmesi önemlidir.

Kayganlaştırıcı ve Nemlendiriciler Faydalı Olabilir mi?

Evet.

Hafif vajinal kuruluğu bulunan kadınlarda reçetesiz kullanılabilen vajinal nemlendiriciler ve cinsel ilişki sırasında kullanılan kayganlaştırıcılar şikayetlerin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Vajinal nemlendiriciler düzenli kullanılarak vajinal dokuların neminin korunmasına katkıda bulunabilir.

Kayganlaştırıcılar ise cinsel ilişki sırasında sürtünmeyi azaltarak ağrı ve rahatsızlığı azaltabilir.

Bu ürünler hormonal tedavi değildir ve özellikle hafif şikayetlerde ilk seçeneklerden biri olabilir.

Vajinal Östrojen Tedavisi

Vajinal kuruluk, yanma veya cinsel ilişki sırasında ağrının belirgin olduğu kadınlarda düşük doz lokal vajinal östrojen tedavileri kullanılabilir.

Vajinal östrojen;

• krem,

• tablet veya kapsül,

• vajinal halka

şeklinde uygulanabilir.

Lokal östrojen vajinal dokuların kalınlığının, elastikiyetinin ve neminin artmasına yardımcı olabilir.

Ayrıca bazı kadınlarda idrar yollarıyla ilişkili menopoz belirtilerinin ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının azaltılmasına katkı sağlayabilir.

Sistemik dolaşıma geçen hormon miktarı genellikle düşük olmakla birlikte, özellikle hormon duyarlı kanser öyküsü bulunan kadınlarda tedavi kararı kişiye özel değerlendirilmelidir.

Sistemik Hormon Tedavisi Cinsel Sağlığı Etkiler mi?

Sistemik menopoz hormon tedavisi sıcak basması, gece terlemesi ve uyku bozukluğu gibi menopoz belirtilerini azaltabilir.

Bu belirtilerin düzelmesi bazı kadınlarda dolaylı olarak cinsel yaşamın ve genel yaşam kalitesinin iyileşmesine katkıda bulunabilir.

Ancak sistemik hormon tedavisi yalnızca cinsel isteği artırmak amacıyla her kadına verilmez.

Vajinal kuruluk veya cinsel ilişki sırasında ağrının temel şikayet olduğu kadınlarda lokal tedaviler daha uygun olabilir.

Pelvik Taban Kasları Cinsel Sağlığı Etkiler mi?

Evet.

Pelvik taban kasları hem idrar ve dışkı kontrolünde hem de cinsel fonksiyonda önemli rol oynar.

Pelvik taban kaslarının zayıf olması bazı kadınlarda cinsel histe azalma veya pelvik organ sarkmasıyla ilişkili sorunlara katkıda bulunabilir.

Buna karşılık kasların aşırı gergin olması cinsel ilişki sırasında ağrıya neden olabilir.

Bu nedenle her hastada yalnızca pelvik tabanı güçlendirmek değil, kasların doğru şekilde çalışıp çalışmadığını değerlendirmek önemlidir.

Gerekli durumlarda pelvik taban fizyoterapisi faydalı olabilir.

Menopozda Orgazm Değişebilir mi?

Menopoz döneminde bazı kadınlar orgazma ulaşmanın daha uzun sürdüğünü veya orgazm hissinde değişiklik olduğunu fark edebilir.

Bu durum;

• genital bölgedeki kan akımındaki değişiklikler,

• vajinal kuruluk veya ağrı,

• cinsel uyarılmanın azalması,

• kullanılan bazı ilaçlar,

• stres veya ruh hali değişiklikleri

ile ilişkili olabilir.

Ancak bu değişiklikler her kadında görülmez.

Beden Algısı ve Cinsel Yaşam

Menopoz döneminde kilo değişiklikleri, cilt ve saç yapısındaki değişimler veya yaşlanmayla ilgili düşünceler bazı kadınların beden algısını etkileyebilir.

Beden algısındaki değişiklikler cinsel özgüven ve cinsel isteği etkileyebilir.

Cinsel sağlık yalnızca hormonal bir durum değildir; kişinin kendisini nasıl hissettiği, partneriyle iletişimi ve psikolojik iyilik hali de önemlidir.

Partner İletişimi Neden Önemlidir?

Menopoz döneminde cinsel yaşamda ortaya çıkan değişiklikler partnerler arasında yanlış anlaşılmalara neden olabilir.

Cinsel istekte azalma veya ilişkinin ağrılı hale gelmesi bazen partner tarafından kişisel bir durum olarak algılanabilir.

Bu nedenle cinsel yaşamda yaşanan değişikliklerin açık şekilde konuşulması ve gerektiğinde çiftlerin birlikte bilgilendirilmesi faydalı olabilir.

Cinsel Aktivite Vajinal Sağlık İçin Faydalı mıdır?

Düzenli ve ağrısız cinsel aktivite vajinal dokuların esnekliğinin ve kanlanmasının korunmasına yardımcı olabilir.

Cinsel ilişkinin olmadığı kadınlarda vajinal dilatatörler gibi yöntemler bazı durumlarda vajinal esnekliğin korunmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir.

Ancak ağrıya rağmen cinsel ilişkiye devam edilmesi önerilmez. Ağrının nedeni değerlendirilerek uygun tedavi planlanmalıdır.

Menopozda Cinsel Sağlık Sorunları Tedavi Edilebilir mi?

Evet.

Tedavi, yaşanan sorunun nedenine göre değişir.

Tedavi seçenekleri arasında;

• vajinal nemlendiriciler,

• kayganlaştırıcılar,

• lokal vajinal hormon tedavileri,

• uygun hastalarda sistemik menopoz hormon tedavisi,

• pelvik taban fizyoterapisi,

• ağrıya neden olan jinekolojik problemlerin tedavisi,

• cinsel danışmanlık veya psikolojik destek

yer alabilir.

Tek bir tedavi yöntemi her kadın için uygun değildir.

Vajinal Kurulukta Diğer Tedavi Seçenekleri

Menopoz döneminde vajinal kuruluk ve cinsel ilişki sırasında ağrının tedavisinde vajinal nemlendiriciler, kayganlaştırıcılar ve uygun hastalarda lokal vajinal hormon tedavileri temel seçenekler arasında yer alır.

Bunun yanında son yıllarda vajinal dokuların nem, elastikiyet ve fonksiyonlarının desteklenmesi amacıyla farklı tedavi yöntemleri de kullanılmaktadır.

Hyalüronik Asit Uygulamaları

Hyalüronik asit, su tutma özelliği sayesinde dokuların nemlendirilmesine yardımcı olan doğal bir moleküldür.

Menopoza bağlı vajinal kurulukta hyalüronik asit içeren vajinal jel, ovül veya diğer lokal preparatlar hormonal olmayan tedavi seçenekleri arasında değerlendirilebilir.

Bu uygulamalar;

• vajinal kuruluğun,

• yanma ve hassasiyetin,

• cinsel ilişki sırasında oluşan rahatsızlığın

azaltılmasına yardımcı olabilir.

Özellikle hormon kullanmak istemeyen veya hormonal tedavinin uygun olmadığı bazı kadınlarda alternatif bir seçenek olarak değerlendirilebilir.

Vajinal Lazer Tedavisi

Vajinal lazer uygulamalarında vajinal dokulara kontrollü enerji verilerek dokunun yenilenme süreçlerinin uyarılması amaçlanır.

Bu yöntemler menopozun genitoüriner sendromuna bağlı;

• vajinal kuruluk,

• yanma,

• hassasiyet,

• cinsel ilişki sırasında ağrı

gibi şikayetlerin azaltılması amacıyla uygulanabilmektedir.

Bununla birlikte vajinal lazer tedavileri konusunda bilimsel çalışmalar devam etmektedir. Günümüzde lazer uygulamalarının standart tedavilere üstünlüğünü ve uzun dönem etkilerini kesin olarak ortaya koyan veriler sınırlıdır.

Bu nedenle vajinal lazer her hastada rutin olarak uygulanması gereken bir tedavi olarak değil, mevcut tedavi seçenekleri ve kişisel özellikler değerlendirildikten sonra uygun hastalarda düşünülebilecek bir yöntem olarak ele alınmalıdır.

Vajinal PRP Uygulaması

PRP, kişinin kendi kanından elde edilen trombositten zengin plazmanın belirli dokulara uygulanması esasına dayanır.

Vajinal PRP uygulamalarında trombositlerden salınan büyüme faktörlerinin doku yenilenmesini ve kanlanmayı desteklemesi amaçlanmaktadır.

Menopoza bağlı vajinal kuruluk, cinsel fonksiyon ve vulvovajinal dokular üzerindeki olası etkileri araştırılmaktadır.

Ancak PRP’nin menopozun genitoüriner sendromunun tedavisindeki etkinliği ve uzun dönem güvenilirliği konusunda mevcut bilimsel veriler sınırlıdır. Bu nedenle standart bir menopoz tedavisi olarak değil, gelişmekte olan bir tedavi seçeneği olarak değerlendirilmelidir.

Hangi Tedavi Daha Uygundur?

Vajinal kurulukta tek bir tedavi yöntemi her kadın için uygun değildir.

Hafif şikayetlerde vajinal nemlendiriciler, hyalüronik asit içeren ürünler ve kayganlaştırıcılar yeterli olabilirken, daha belirgin menopozun genitoüriner sendromunda uygun hastalarda lokal vajinal hormon tedavileri tercih edilebilir.

Lazer, PRP veya diğer girişimsel uygulamalar ise hastanın şikayetleri, daha önce uygulanan tedaviler, hormon kullanımına uygunluğu ve beklentileri birlikte değerlendirilerek ele alınmalıdır.

Ne Zaman Jinekolojik Değerlendirme Yapılmalıdır?

Menopoz döneminde;

• devam eden vajinal kuruluk,

• cinsel ilişki sırasında ağrı,

• ilişki sonrasında tekrarlayan kanama,

• genital bölgede yanma veya kaşıntı,

• tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları,

• yeni başlayan pelvik ağrı,

• cinsel yaşamı belirgin şekilde etkileyen şikayetler

bulunması durumunda jinekolojik değerlendirme yapılması uygun olabilir.

Özellikle menopoz sonrasında ortaya çıkan vajinal kanama mutlaka ayrıca değerlendirilmelidir.

Kişiye Özel Değerlendirme

Menopoz döneminde cinsel istekteki değişiklikler, vajinal kuruluk, ağrı ve diğer genital veya üriner belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Cinsel sağlık; hormonal değişikliklerin yanı sıra pelvik taban yapısı, kullanılan ilaçlar, genel sağlık durumu, psikolojik faktörler ve partner ilişkisi gibi birçok etkenden etkilenebilir.

Menopoz döneminde cinsel sağlıkla ilgili şikayetlerin nedeninin belirlenmesi ve vajinal nemlendirici, lokal veya sistemik hormon tedavisi, pelvik taban fizyoterapisi ya da diğer tedavi seçeneklerinden hangisinin uygun olduğunun belirlenmesi için kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından kişiye özel değerlendirme yapılması önemlidir.