Endometrioma (Çikolata Kisti) Tedavisi
Endometrioma, endometriozis hastalığının yumurtalıklarda oluşturduğu kistik yapılardır. Kistin içerisinde zamanla biriken koyu renkli kan nedeniyle halk arasında “çikolata kisti” olarak da bilinir.
Çikolata kisti saptanan her hastanın ameliyat edilmesi gerekmez. Tedavi planı; hastanın yaşı, şikâyetleri, kistin büyüklüğü, ultrasonografik özellikleri, gebelik isteği ve yumurtalık rezervi birlikte değerlendirilerek kişiye özel olarak oluşturulur.
Çikolata Kisti Nasıl Tedavi Edilir?
Endometrioma tedavisi genel olarak;
takip,
medikal tedavi,
cerrahi tedavi
şeklinde planlanabilir.
Hangi yöntemin tercih edileceği yalnızca kistin büyüklüğüne göre değil, hastanın şikâyetleri, yaşı, gebelik planı ve yumurtalık rezervi de dikkate alınarak belirlenir.
Her Çikolata Kisti Ameliyat Edilir mi?
Özellikle küçük, ultrasonografide tipik endometrioma görünümüne sahip ve belirgin şikâyete neden olmayan kistler düzenli ultrasonografi kontrolleri ile takip edilebilir.
Cerrahi kararında;
ağrının şiddeti,
kistin büyüklüğü ve zaman içerisindeki değişimi,
ultrasonografide şüpheli özelliklerin bulunması,
hastanın yaşı,
gebelik planı,
yumurtalık rezervi,
daha önce geçirilmiş yumurtalık ameliyatları
birlikte değerlendirilmelidir.
Amaç yalnızca kisti ortadan kaldırmak değil, aynı zamanda mümkün olduğunca sağlıklı yumurtalık dokusunu ve yumurtalık rezervini korumaktır.
Çikolata Kistinin İlaçla Tedavisi Mümkün müdür?
Hormonal tedaviler endometriozise bağlı ağrıların kontrolünde etkili olabilir.
Doğum kontrol hapları, progesteron içeren tedaviler veya endometriozis tedavisinde kullanılan diğer hormonal ilaçlar hastanın durumuna göre tercih edilebilir.
Bu tedaviler özellikle;
adet sancısı,
kronik kasık ağrısı,
cinsel ilişki sırasında ağrı
gibi endometriozise bağlı şikâyetlerin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Ancak hormonal tedavinin temel amacı mevcut büyük bir endometriomayı tamamen ortadan kaldırmak değildir. Tedavinin şekli hastanın şikâyetleri ve gebelik isteğine göre belirlenir.
Çikolata Kisti Ne Zaman Ameliyat Edilir?
Her endometrioma ameliyat gerektirmez. Ancak bazı hastalarda cerrahi tedavi gerekli olabilir.
Özellikle;
belirgin ve tedaviye dirençli ağrı bulunması,
kistin büyümeye devam etmesi,
ultrasonografide şüpheli özellikler görülmesi,
tanının kesin olmaması,
ileri endometriozis veya çevre organlarla ilişkili hastalık bulunması,
torsiyon veya rüptür gibi komplikasyonlardan şüphelenilmesi
durumlarında cerrahi tedavi değerlendirilebilir.
Ameliyat kararı her hasta için ayrı verilmelidir.
Çikolata Kisti Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Endometrioma cerrahisi hastanın durumuna göre laparoskopik (kapalı) veya açık cerrahi yöntemle gerçekleştirilebilir.
Kapalı Ameliyat (Laparoskopi)
Günümüzde uygun hastalarda endometrioma cerrahisi sıklıkla laparoskopik yöntemle yapılabilir.
Karın bölgesine yapılan küçük kesilerden kamera ve cerrahi aletler yerleştirilerek yumurtalıklar ve karın içerisindeki endometriozis odakları değerlendirilir.
Uygun hastalarda kistin duvarı sağlıklı yumurtalık dokusundan dikkatli şekilde ayrılarak çıkarılır. Bu işleme kistektomi adı verilir.
Laparoskopik cerrahinin küçük kesilerle uygulanması, ameliyat sonrası iyileşme süresinin genellikle daha kısa olması ve günlük yaşama daha erken dönüş gibi avantajları bulunabilir.
Açık Ameliyat ( Laparotomi)
Bazı hastalarda ise ameliyatın açık cerrahi yöntemle yapılması gerekebilir.
Özellikle;
çok büyük veya kompleks kistlerin bulunması,
yaygın endometriozis ve ciddi yapışıklıkların olması,
daha önce geçirilmiş cerrahilere bağlı anatomik değişikliklerin bulunması,
kötü huylu bir oluşumdan şüphelenilmesi,
ameliyat sırasında laparoskopik yöntemin güvenli şekilde sürdürülememesi
gibi durumlarda açık cerrahi tercih edilebilir veya kapalı başlayan bir ameliyatın açık cerrahiye dönüştürülmesi gerekebilir.
Hangi cerrahi yöntemin en uygun olduğuna hastanın muayenesi, ultrasonografi ve diğer görüntüleme bulguları ile ameliyat öncesi değerlendirme sonucunda karar verilir.
Her iki yöntemde de temel amaç hastalıklı dokunun uygun şekilde tedavi edilmesi ve mümkün olduğunca sağlıklı yumurtalık dokusunun korunmasıdır.
Ameliyat Yumurtalık Rezervini Etkiler mi?
Endometriomanın kendisi yumurtalık rezervini etkileyebileceği gibi, endometrioma cerrahisi sırasında sağlıklı yumurtalık dokusunun zarar görmesi de yumurtalık rezervinde azalmaya neden olabilir.
Bu nedenle özellikle;
her iki yumurtalıkta endometrioma bulunan,
daha önce yumurtalık ameliyatı geçirmiş,
yumurtalık rezervi düşük olan,
yakın gelecekte gebelik planlayan
kadınlarda cerrahi kararı dikkatli verilmelidir.
Gerekli durumlarda ameliyat öncesinde yumurtalık rezervi değerlendirilerek üreme planlaması hakkında hasta ile ayrıntılı görüşme yapılabilir.
Çikolata Kisti ve Gebelik
Endometriozis ve endometriomalar bazı kadınlarda gebe kalmayı zorlaştırabilir. Ancak çikolata kisti bulunan her kadında infertilite gelişmez.
Gebelik planlayan hastalarda tedavi yaklaşımı;
hastanın yaşı,
yumurtalık rezervi,
kistin büyüklüğü ve yerleşimi,
diğer yumurtalığın durumu,
fallop tüplerinin durumu,
partnerin sperm değerlendirmesi
gibi birçok faktör birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Özellikle tüp bebek tedavisi planlanan kadınlarda her endometriomanın önceden ameliyat edilmesi gerekli değildir.
Bazı hastalarda gereksiz yumurtalık cerrahisi, yumurtalık rezervini azaltarak gebelik şansını olumsuz etkileyebilir.
Ameliyat Sonrası Çikolata Kisti Tekrarlar mı?
Endometriozis kronik seyir gösterebilen bir hastalıktır. Bu nedenle başarılı bir ameliyat sonrasında bile endometrioma zaman içerisinde tekrar oluşabilir.
Gebelik planlamayan uygun hastalarda ameliyat sonrasında hormonal tedaviler hastalığın ve kistlerin tekrar oluşma riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Bu nedenle ameliyat sonrasında düzenli jinekolojik takip önemlidir.
Çikolata Kisti Kansere Dönüşür mü?
Endometrioma büyük ölçüde iyi huylu bir hastalıktır.
Endometriozis bulunan kadınlarda bazı yumurtalık kanseri türlerinin görülme riski genel topluma göre bir miktar artmış olsa da çikolata kisti bulunan kadınların büyük çoğunluğunda kanser gelişmez.
Özellikle menopoz sonrası dönemde ortaya çıkan, hızlı büyüyen veya ultrasonografide tipik endometrioma görünümünden farklı özellikler gösteren kistler daha ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
Düzenli Takip Neden Önemlidir?
Endometrioma tedavisinde amaç yalnızca kistin büyüklüğünü takip etmek değildir.
Hastanın ağrı şikâyetleri, gebelik planı, yumurtalık rezervi ve ultrasonografik bulguları birlikte değerlendirilerek uzun dönemli bir tedavi planı oluşturulmalıdır.
Çikolata kisti saptandıysa, takip veya ameliyat gerekip gerekmediğinin ve hangi cerrahi yöntemin sizin için uygun olduğunun belirlenmesi için tedavi planının kişiye özel olarak oluşturulması önemlidir.
Kişiye Özel Değerlendirme
Endometriomanın büyüklüğü, yerleşimi, oluşturduğu şikâyetler ve tedavi gereksinimi kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Hastanın yaşı, ağrı şikâyetleri, gebelik planı, yumurtalık rezervi, kistin ultrasonografik özellikleri ve daha önce geçirilmiş cerrahiler birlikte değerlendirilmelidir.
Endometriomanın yalnızca takip edilmesinin yeterli olup olmadığı, medikal tedavi veya cerrahi gerekip gerekmediği ve yumurtalık rezervinin korunmasına yönelik en uygun yaklaşım kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından kişiye özel olarak değerlendirilmelidir.