ADÖLESAN DÖNEM
Adölesan Dönem Nedir?
Adölesan dönem, çocukluktan erişkinliğe geçişin yaşandığı ve fiziksel, hormonal, duygusal ve sosyal değişimlerin hızlandığı gelişim dönemidir.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre adölesan dönem genel olarak 10–19 yaş arasını kapsar.
Bu dönemde ergenlik bulguları ortaya çıkar; meme gelişimi, vücut yapısındaki değişiklikler, kıllanma ve ilk adet kanamasının başlaması gibi gelişmeler görülür. Aynı zamanda hormonal sistem ve adet döngüsü zaman içerisinde olgunlaşmaya devam eder.
Bu nedenle adölesan dönemde görülen bazı adet düzensizlikleri gelişimin doğal bir parçası olabilirken, bazı belirtiler jinekolojik değerlendirme gerektirebilir.
İlk Adet Ne Zaman Başlar?
İlk adet kanamasına menarş adı verilir.
İlk adet genellikle ergenlik gelişiminin başlamasından birkaç yıl sonra ortaya çıkar. Meme gelişiminin başlaması, vücut kıllanması ve büyüme hızındaki artış gibi değişiklikler ilk adetten önce görülebilir.
İlk adetlerin başladığı dönemde adet döngülerinin hemen tamamen düzenli hale gelmesi beklenmez. Hormonal sistemin olgunlaşması sırasında özellikle ilk yıllarda adet aralıklarında değişiklikler görülebilir.
Ancak çok uzun süre adet görülmemesi, aşırı kanama veya belirgin başka şikâyetlerin bulunması durumunda değerlendirme gerekebilir.
Adölesan Dönemde Adet Düzensizliği Normal midir?
İlk adetlerin başlamasından sonraki dönemde yumurtlama sistemi henüz tam olarak düzenli çalışmayabilir. Bu nedenle adetlerin ilk yıllarda erişkin döneme göre daha düzensiz olması mümkündür.
Ancak her adet düzensizliğini ergenliğin doğal bir parçası olarak değerlendirmek doğru değildir.
Özellikle;
adetlerin çok uzun aralıklarla gelmesi,
uzun süre hiç adet görülmemesi,
çok sık kanama olması,
kanamanın uzun sürmesi,
aşırı miktarda kanama,
kansızlık gelişmesi
gibi durumlarda altta yatan neden araştırılmalıdır.
Aşırı Adet Kanaması
Adölesan dönemde aşırı adet kanamalarının en sık nedenlerinden biri yumurtlamanın henüz düzenli hale gelmemiş olmasıdır.
Bununla birlikte bazı genç kızlarda aşırı kanama pıhtılaşma bozukluklarının ilk belirtisi olabilir.
Adet kanamasının çok yoğun olması, sık ped değiştirme ihtiyacı, büyük pıhtılar gelmesi, kanamanın uzun sürmesi veya halsizlik ve baş dönmesi gibi kansızlık belirtilerinin ortaya çıkması durumunda değerlendirme yapılmalıdır.
Gerekli durumlarda kan sayımı, demir düzeyleri ve pıhtılaşma sistemiyle ilgili tetkikler istenebilir.
Şiddetli Adet Ağrısı Normal midir?
Adet sırasında hafif veya orta derecede kramp tarzında ağrı sık görülür.
Ancak ağrının;
okula veya günlük aktivitelere engel olacak kadar şiddetli olması,
ağrı kesicilere rağmen devam etmesi,
zaman içerisinde giderek artması,
adet dışında da kasık ağrısının bulunması
durumunda değerlendirme yapılmalıdır.
Şiddetli adet ağrılarının altında bazı hastalarda endometriozis gibi jinekolojik durumlar bulunabilir.
Akne ve Tüylenme Artışı
Ergenlik döneminde hormonal değişikliklere bağlı olarak akne ve vücut kıllanmasında artış görülebilir.
Ancak belirgin yüz veya vücut tüylenmesi, dirençli akne, adet düzensizliği veya saç dökülmesinin birlikte bulunması durumunda hormonal değerlendirme gerekebilir.
Bu hastalarda PMOS veya androjen hormonlarının artışına neden olabilecek diğer durumlar araştırılabilir.
PMOS Adölesan Dönemde Görülebilir mi?
Evet. PMOS belirtileri ergenlik döneminde başlayabilir.
Ancak adölesan dönemde tanı koyarken dikkatli olunmalıdır. Çünkü adet düzensizliği ve akne gibi ergenliğin doğal özellikleri PMOS belirtileriyle benzerlik gösterebilir. Adet düzeni, tüylenme ve akne gibi klinik belirtiler, hormonal değerlendirme ve hastanın gelişim dönemi birlikte ele alınmalıdır.
İlk Jinekolojik Muayene Nasıl Yapılır?
İlk görüşmede çoğu zaman hastanın şikayetlerinin ve adet düzeninin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi yapılır.
Gerekli durumlarda karından ultrasonografi veya dış genital bölgenin muayenesi yapılabilir.
Vajinal Akıntı Ne Zaman Değerlendirilmelidir?
Ergenlik döneminde hormonal değişikliklere bağlı olarak şeffaf veya beyaz renkli, kötü kokusu olmayan vajinal akıntı görülebilir ve bu durum normal olabilir.
Ancak;
kötü kokulu akıntı,
sarı veya yeşil renkli akıntı,
kaşıntı,
yanma,
genital bölgede kızarıklık,
idrar yaparken yanma
gibi belirtiler varsa enfeksiyon veya başka bir durum açısından değerlendirme yapılabilir.
Adölesan Dönemde Ultrasonografi Nasıl Yapılır?
Ultrasonografi gerektiğinde rahim ve yumurtalıkların değerlendirilmesine yardımcı olabilir.
Cinsel olarak aktif olmayan genç hastalarda çoğunlukla karından ultrasonografi tercih edilir.
Ultrasonografi ile rahim ve yumurtalıkların gelişimi, yumurtalık kistleri veya bazı anatomik problemler değerlendirilebilir.
Hangi Durumlarda Jinekoloğa Başvurulmalıdır?
Adölesan dönemde;
beklenen yaşa rağmen ilk adetin başlamaması,
adetlerin uzun süre kesilmesi,
çok sık veya aşırı adet kanaması,
şiddetli adet ağrısı,
belirgin tüylenme veya dirençli akne,
kasık ağrısı,
tekrarlayan vajinal akıntı veya kaşıntı,
genital bölgede fark edilen bir problem,
yumurtalık kisti şüphesi
gibi durumlarda jinekolojik değerlendirme yapılabilir.
Adölesan Dönemde Koruyucu Kadın Sağlığı
Adölesan dönemde yapılan görüşmeler yalnızca hastalıkların değerlendirilmesi için değildir.
Adet düzeni, genital hijyen, HPV’den korunma ve HPV aşısı, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve kişinin kendi bedenini tanıması konusunda doğru bilgi edinmesi de önemlidir.
Bu dönemde edinilen sağlıklı alışkanlıklar ilerleyen yaşlardaki kadın sağlığı açısından önemli bir temel oluşturur.
Güvenli ve Yaşa Uygun Jinekolojik Yaklaşım
Adölesan hastaların jinekolojik değerlendirilmesinde yaşına, gelişim dönemine ve şikâyetine uygun bir yaklaşım benimsenmelidir.
Gereksiz muayene ve işlemlerden kaçınılması, genç hastanın kendisini rahat ve güvende hissetmesi ve yapılacak değerlendirmelerin anlaşılır şekilde açıklanması önemlidir.
Kişiye Özel Değerlendirme
Adölesan dönemde fiziksel ve hormonal gelişim, adet düzeni ve görülebilecek jinekolojik şikâyetler kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Bu dönemde bazı değişiklikler normal gelişim sürecinin bir parçası olabilirken, bazı belirtiler ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.
Adet düzensizliği, aşırı veya ağrılı adet kanaması, tüylenme artışı, akne, vajinal şikâyetler veya diğer jinekolojik yakınmalarda; yaş ve gelişim dönemi dikkate alınarak kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından kişiye özel değerlendirme yapılması önemlidir.